Slaapapneu herkennen: wanneer is een slaaponderzoek nodig?

Je ligt acht uur in bed en wordt toch moe wakker. Je snurkt hard, wordt regelmatig wakker of je partner merkt dat je soms even stopt met ademen. Wanneer is slecht slapen gewoon slecht slapen — en wanneer is het verstandig om verder te laten kijken?

Iedereen slaapt weleens slecht.

Een drukke periode op het werk, stress, een warme slaapkamer, te veel koffie, een avond die wat later werd dan gepland… meestal is de oorzaak niet zo moeilijk te vinden.

Maar soms klopt het plaatje niet.

Je maakt voldoende tijd om te slapen en toch sta je iedere ochtend vermoeid op. Overdag moet je vechten tegen de slaap. Je partner klaagt over luid snurken of merkt zelfs dat je ademhaling tijdens de nacht soms stopt.

Dan kan er meer aan de hand zijn.

Een slaaponderzoek kan artsen helpen om te zien wat er tijdens je slaap daadwerkelijk gebeurt.

Wat is slaapapneu?

Bij slaapapneu wordt de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk onderbroken.

De meest voorkomende vorm is obstructieve slaapapneu (OSA/OSAS). Daarbij wordt de luchtweg tijdens de slaap tijdelijk gedeeltelijk of volledig afgesloten.

Je lichaam reageert daarop.

Je slaap kan telkens kort onderbroken worden zodat de ademhaling opnieuw op gang komt. Die momenten zijn soms zo kort dat je ze zelf niet bewust onthoudt.

Je kunt dus het gevoel hebben dat je de hele nacht hebt doorgeslapen, terwijl je slaap in werkelijkheid herhaaldelijk werd verstoord.

Dat is precies wat slaapapneu zo verraderlijk kan maken.

Hoe merk je slaapapneu?

Snurken is waarschijnlijk het bekendste signaal.

Maar snurken betekent niet automatisch dat je slaapapneu hebt.

Interessanter wordt het wanneer luid snurken samengaat met andere signalen.

Denk bijvoorbeeld aan een partner die merkt dat je tijdens de nacht ademstops hebt, naar lucht hapt of regelmatig abrupt wakker wordt. Ook opvallende slaperigheid en concentratieproblemen overdag kunnen voorkomen.

Het UZA adviseert een slaaponderzoek wanneer een partner regelmatig adempauzes waarneemt of wanneer iemand overdag slaperig is zonder dat daar een duidelijk tekort aan nachtrust tegenover staat. 

Dat laatste is belangrijk.

Er is een verschil tussen moe zijn omdat je maar vijf uur hebt geslapen en moe zijn terwijl je jezelf iedere nacht voldoende tijd geeft om te slapen.

Wanneer is het verstandig om met een arts te praten?

Een enkele slechte nacht is geen reden om een slaaponderzoek te laten uitvoeren.

Maar terugkerende klachten verdienen wel aandacht.

Denk bijvoorbeeld aan:

• luid en regelmatig snurken in combinatie met andere klachten;
• waargenomen ademstops tijdens de slaap;
• wakker worden terwijl je naar lucht hapt;
• opvallende slaperigheid overdag ondanks voldoende tijd in bed;
• concentratieproblemen die samengaan met slechte slaap;
• aanhoudende slaapproblemen waarvoor je geen duidelijke verklaring vindt.

Heb je zulke klachten, probeer dan niet zelf vast te stellen of je slaapapneu hebt.

Bespreek ze met je huisarts.

Die kan beoordelen of verder onderzoek aangewezen is en je indien nodig doorverwijzen.

Wat gebeurt er tijdens een slaaponderzoek?

Een uitgebreid slaaponderzoek heet een polysomnografie, vaak afgekort tot PSG.

Het klinkt ingewikkelder dan het voelt.

Tijdens zo'n nacht worden verschillende signalen geregistreerd terwijl jij slaapt. Bij het onderzoek naar slaapapneu kan onder andere gekeken worden naar je ademhaling, zuurstofsaturatie, hartactiviteit, lichaamshouding, snurken, bewegingen en je verschillende slaapstadia. De Belgische RIZIV-conventie beschrijft hiervoor een uitgebreid meetprotocol. 

Je hoeft tijdens zo'n onderzoek dus niet wakker te blijven terwijl iemand naast je bed met een klembord zit.

Je gaat slapen.

Alleen met aanzienlijk meer sensoren dan tijdens een doorsnee nacht.

Moet je daarvoor altijd in het ziekenhuis slapen?

Dat hangt af van wat onderzocht moet worden.

Voor de officiële diagnose van slaapapneu binnen de Belgische regeling voor terugbetaalde CPAP- of MRA-behandeling is een polysomnografisch onderzoek in een gespecialiseerd centrum nodig. Het RIZIV vermeldt hiervoor een hospitalisatie. 

Bij bepaalde vervolgonderzoeken kan een meting onder voorwaarden wel thuis gebeuren. Zo kan bij een CPAP-traject in specifieke gevallen een tweede onderzoek met een home-polygrafie plaatsvinden. 

Welk onderzoek nodig is, wordt daarom bepaald door het slaapcentrum en je arts.

Wat kan een slaaponderzoek allemaal laten zien?

Het doel is niet simpelweg vaststellen of je goed of slecht hebt geslapen.

Artsen willen begrijpen wat er tijdens je slaap gebeurt.

Bij een vermoeden van slaapapneu is bijvoorbeeld belangrijk hoe vaak de ademhaling verstoord wordt, wat er met je zuurstofniveau gebeurt en hoe je slaap daardoor wordt onderbroken.

Een slaapcentrum kan daarnaast onderzoek doen naar andere slaapstoornissen.

Dat is een belangrijk verschil met een smartwatch of slaapring.

Een wearable kan interessante informatie geven over je eigen patronen, maar is niet hetzelfde als een medisch slaaponderzoek en mag een medische diagnose niet vervangen.

Wat gebeurt er als slaapapneu wordt vastgesteld?

Een diagnose betekent niet automatisch dat iedereen dezelfde behandeling krijgt.

Welke aanpak geschikt is, hangt onder andere af van het soort slaapapneu, de ernst en je persoonlijke situatie.

Bij obstructieve slaapapneu kunnen bijvoorbeeld leefstijlaanpassingen worden besproken. Het UZA noemt onder andere gewichtsreductie waar relevant, minder alcohol vlak voor het slapengaan, rookstop, het vermijden van bepaalde slaapmiddelen en het vermijden van rugligging. 

Daarnaast bestaan er medische behandelingen zoals CPAP.

Een CPAP-toestel zorgt tijdens de slaap voor positieve luchtdruk via een masker, waardoor de luchtweg open kan worden gehouden. 

Voor bepaalde patiënten kan ook een mandibulair repositieapparaat (MRA) geschikt zijn. Dat is een op maat gemaakte mondbeugel die de onderkaak tijdens het slapen naar voren positioneert. Een gespecialiseerd centrum beoordeelt of iemand daarvoor in aanmerking komt. 

Wordt onderzoek en behandeling van slaapapneu terugbetaald in België?

Voor bepaalde behandelingen bestaat in België een tegemoetkoming via de verplichte ziekteverzekering.

Het RIZIV heeft hiervoor een specifieke overeenkomst met gespecialiseerde centra. Wanneer aan de medische voorwaarden wordt voldaan, kan de mutualiteit tussenkomen in een thuisbehandeling met CPAP, auto-CPAP of een MRA. Het gespecialiseerde centrum onderzoekt of je aan de voorwaarden voldoet en dient de aanvraag bij het ziekenfonds in.

Dat betekent niet dat ieder slaaponderzoek of iedere behandeling automatisch volledig gratis is.

Voor consultaties, ziekenhuisopnames en bepaalde behandelingen kunnen persoonlijke aandelen of andere kosten gelden. Het RIZIV vermeldt bijvoorbeeld voor een gewone rechthebbende een persoonlijk aandeel van €0,25 per dag voor een terugbetaalde CPAP-thuisbehandeling; bij verhoogde tegemoetkoming geldt dat persoonlijke aandeel niet. 

De exacte kost hangt af van je onderzoek, behandeling, ziekenhuis en verzekeringssituatie. Vraag daarom vooraf informatie aan je arts, slaapcentrum en ziekenfonds.

Bekijk de actuele Belgische voorwaarden bij het RIZIV

Kan je zelf testen of je slaapapneu hebt?

Je kunt signalen herkennen, maar een diagnose kun je beter niet zelf stellen.

Ook niet met een app.

En ook niet omdat je smartwatch zegt dat je vannacht een paar keer wakker bent geweest.

Merk je opvallende symptomen op, dan is het veel nuttiger om ze te verzamelen en met je huisarts te bespreken.

Je partner kan daarbij trouwens verrassend waardevolle informatie geven.

Want sommige dingen gebeuren precies wanneer jij ze niet kunt zien:

terwijl je slaapt.

En wat als er geen slaapapneu is?

Ook dat kan waardevolle informatie zijn.

Niet iedere slechte slaper heeft een slaapstoornis.

Licht, geluid, stress, alcohol, cafeïne, temperatuur, je slaapritme en je slaapomgeving kunnen allemaal een rol spelen in hoe je slaapt.

En soms ligt het probleem simpelweg bij te weinig tijd voor slaap.

Daarom is het nuttig om eerst naar het volledige plaatje te kijken.

Hoeveel uur slaap je daadwerkelijk? Word je vaak wakker? Wanneer drink je je laatste koffie? Heb je het warm? Is je slaapkamer donker? Voel je je comfortabel in bed?

Slecht slapen heeft zelden maar één mogelijke verklaring.

Wanneer slecht slapen aandacht verdient

We hoeven van iedere slechte nacht een medisch probleem te maken.

Slaap wisselt.

Soms slaap je fantastisch. Soms niet.

Maar wanneer je gedurende langere tijd voldoende ruimte maakt voor slaap en toch opvallend moe of slaperig blijft, is het verstandig om niet eindeloos zelf te blijven experimenteren.

Zeker wanneer iemand naast je ademstops opmerkt.

Een nieuw hoofdkussen, een donkere slaapkamer of minder koffie kan veel betekenen voor slaapcomfort.

Maar een slaapstoornis los je niet op met een nieuwe ochtendroutine.

Soms is beter slapen vooral een kwestie van betere gewoontes.

En soms begint beter slapen met uitzoeken wat er 's nachts werkelijk gebeurt.

Veelgestelde vragen

Wat is slaapapneu?

Bij slaapapneu wordt de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk onderbroken. Bij obstructieve slaapapneu ontstaat dit doordat de bovenste luchtweg tijdens de slaap tijdelijk gedeeltelijk of volledig wordt afgesloten.

Is snurken hetzelfde als slaapapneu?

Nee. Snurken betekent niet automatisch dat iemand slaapapneu heeft. Wanneer snurken samengaat met bijvoorbeeld waargenomen ademstops of opvallende slaperigheid overdag, is het wel verstandig dit met een arts te bespreken. 

Hoe weet ik of ik slaapapneu heb?

Je kunt slaapapneu niet betrouwbaar zelf diagnosticeren. Een arts kan op basis van je klachten beoordelen of een slaaponderzoek nodig is. De diagnose wordt vervolgens met medisch slaaponderzoek gesteld.

Wat wordt er gemeten tijdens een slaaponderzoek?

Bij een polysomnografie worden meerdere signalen tijdens de slaap geregistreerd. Bij onderzoek naar slaapapneu gaat het onder andere om ademhaling, zuurstofsaturatie, hartactiviteit, lichaamshouding, beweging en signalen waarmee slaapstadia kunnen worden bepaald. 

Wordt CPAP terugbetaald in België?

Wanneer je aan de voorwaarden van de Belgische ziekteverzekering voldoet en het traject via een gespecialiseerd centrum verloopt, kan je ziekenfonds tegemoetkomen in de kosten van CPAP- of auto-CPAP-thuisbehandeling. Er kunnen nog persoonlijke kosten gelden. 

Wat moet ik doen als mijn partner zegt dat ik stop met ademen tijdens mijn slaap?

Bespreek dit met je huisarts. Regelmatig waargenomen ademstops zijn een reden om te beoordelen of verder slaaponderzoek aangewezen is.